Prawdziwa cena „Światełka do nieba”. Dlaczego mówimy nie fajerwerkom
Dla jednych fajerwerki są symbolem radości i wspólnego świętowania. Dla innych – źródłem lęku, cierpienia i realnego zagrożenia życia. Z roku na rok coraz głośniej mówi się o tym, jaką cenę mają hukowe pokazy pirotechniczne: płaconą przez ludzi, zwierzęta i środowisko. Stoimy na stanowisku, że nie powinniśmy dłużej akceptować tych kosztów.
Zwierzęta: strach, panika i śmierć
Dla zwierząt – domowych, gospodarskich i dzikich – fajerwerki nie są atrakcją, lecz nagłym, niespodziewanym bodźcem wywołującym reakcję na zagrożenie życia. To nie kwestia opinii, ale faktów potwierdzonych badaniami.
Analizy radarowe wykazały, że w czasie pokazów fajerwerków ptaki masowo zrywają się do nocnych, chaotycznych lotów, tracą orientację i giną w kolizjach z infrastrukturą lub z wyczerpania (Shamoun-Baranes i in., 2011). Głośne, nagłe dźwięki są dla dzikich ssaków silnym źródłem stresu, wywołując panikę, dezorientację i gwałtowne ucieczki, które kosztują je ogromne ilości energii (Wright et al., 2007).
Zwierzęta domowe także reagują silnym stresem. Badania wskazują, że fajerwerki są tak bardzo silnym bodźcem lękowym u psów, że wywołują panikę, próby ucieczki, czy autoagresję (Gähwiler i in., 2020). U niektórych zwierząt objawy te utrzymują się przez wiele dni po wybuchach (Riemer, 2019).
Dostrzegamy konsekwencje huku
Organizacje działające w terenie – w tym nasi partnerzy prowadzący azyle, schroniska, ośrodki rehabilitacji oraz lokalne interwencje – odnotowują wyraźny wzrost dramatycznych zdarzeń z udziałem zwierząt związanych z używaniem fajerwerków.
Dochodzi do licznych ucieczek i zaginięć zwierząt domowych, a także do urazów, potrąceń i zgonów spowodowanych paniką. W przypadku zwierząt dzikich obserwujemy przypadki śmierci ptaków i ssaków wynikające z szoku akustycznego oraz dezorientacji.
Silny stres dotyka również zwierzęta gospodarskie, u których notujemy zaburzenia neurologiczne i kardiologiczne, a także konsekwencje rozrodcze, takie jak utrata płodów czy zaburzenia laktacji.
Chwilowy efekt, długotrwałe szkody
Fajerwerki powodują krótkotrwałe, lecz intensywne zanieczyszczenie powietrza pyłami PM2.5 i PM10 oraz metalami ciężkimi (Pirker i in., 2022). Substancje te nie znikają wraz z zakończeniem pokazu – opadają do gleby i wód, wpływając na ekosystemy i zdrowie organizmów żywych (Cao i in., 2018). Do tego dochodzą odpady pirotechniczne, których usuwanie generuje koszty środowiskowe i finansowe, ponoszone przez samorządy.
Stanowisko wobec prac legislacyjnych
W odpowiedzi na trwające prace nad projektami ustaw dotyczącymi ograniczenia używania wyrobów pirotechnicznych, Fundacja Mushika złożyła oficjalne stanowisko sejmowej Komisji Nadzwyczajnej do spraw Ochrony Zwierząt, w związku z posiedzeniem, które odbyło się 20 stycznia 2026 r.
W naszym stanowisku wskazujemy między innymi, że negatywne skutki fajerwerków dla zwierząt, ludzi i środowiska są przewidywalne i dobrze udokumentowane, a ich stosowanie nie jest ani konieczne, ani neutralne społecznie.
List otwarty do WOŚP
Fundacja Mushika, wraz z 42 innymi organizacjami, podpisała się również pod zainicjowanym przez Fundację Psa Karmela listem otwartym do Jurka Owsiaka, w którym apelujemy o zajęcie przez Fundację Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy jednoznacznego stanowiska przeciwko hukowym fajerwerkom podczas organizowanych w całej Polsce pokazów „Światełka do Nieba”. Podkreślamy, że fajerwerki nie są formą pomocy medycznej i stoją w sprzeczności z ideą ochrony zdrowia, którą WOŚP od lat realizuje.
W pełni popieramy działania WOŚP, a w wielu miastach „Światełko do Nieba” ma dziś symboliczną, cichą formę. Ponieważ jednak Fundacja WOŚP nie narzuca jednej ogólnopolskiej oprawy wydarzenia, w części miejsc decyzje dotyczące fajerwerków nadal podejmują lokalni organizatorzy. My działamy, aby to zmienić.
Czas na zmianę standardu
Sprzeciw wobec fajerwerków nie jest kwestią gustu ani „nadwrażliwości”. Jest podyktowana aktualnym stanem wiedzy naukowej o człowieku, zwierzętach i otaczającym nas środowisku, a także rosnącej odpowiedzialności społecznej. Dziś wiemy wystarczająco dużo, by powiedzieć jasno: hałas nie jest neutralny, a tradycja nie usprawiedliwia cierpienia.
Świętowanie może wyglądać inaczej – poprzez światło, muzykę, projekcje czy pokazy dronów. Bez huku. Bez strachu. Bez ofiar
Stanowisko Fundacji Mushika przekazane do sejmowej Komisji Nadzwyczajnej do spraw Ochrony Zwierząt
Źródła:
Cao, X., Zhang, X., Tong, D. Q., & Chen, W. (2018). Review on physicochemical properties of pollutants released from fireworks: Environmental and health effects and prevention. Environmental Reviews, 26(4), 400–415.
https://doi.org/10.1139/er-2017-0063
Gähwiler, S., Bremhorst, A., Tóth, K., & Riemer, S. (2020). Fear expressions of dogs during New Year fireworks: A video analysis. Scientific Reports, 10, 15541.
https://doi.org/10.1038/s41598-020-72841-7
Pirker, L., Velkavrh, Ž., Osīte, A., & Drinovec, L. (2022). Fireworks—a source of nanoparticles, PM2.5, PM10, and carbonaceous aerosols. Air Quality, Atmosphere & Health, 15(6), 1463–1475.
https://link.springer.com/article/10.1007/s11869-021-01142-3
Riemer, S. (2019). Fear of fireworks in dogs: Prevalence, risk factors and behavioural effects. PLOS ONE, 14(6), e0218150.
https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0218150
Shamoun-Baranes, J., Dokter, A. M., van Gasteren, H., van Loon, E., Leijnse, H., & Bouten, W. (2011). Birds flee en masse from New Year’s Eve fireworks. Behavioral Ecology, 22(6), 1173–1177.
https://academic.oup.com/beheco/article-abstract/22/6/1173/218852
Wright, A. J., Soto, N. A., & Baldwin, A. L. (2007). Anthropogenic noise as a stressor in animals: A multidisciplinary perspective. eScholarship, University of California.
https://escholarship.org/uc/item/46m4q10x